Leven en leren (7)

Deze keer wil ik kijken welke methodes Charlotte Mason gebruikte om haar onderwijsfilosofie in de praktijk te brengen. Zij wilde dat het kind zou leren van een breed aanbod van onderwerpen, van al het mooie en goede wat er in de wereld te vinden is. Ze was echter geen voorstander van 'formele lessen' voor kinderen tot een jaar of zes xe0 zeven.

"(…) the chief function of the child – his business in the world during the first six or seven years of his life – is to find out all he can, about whatever comes under his notice, by means of his five senses; he has an insatiable appetite for knowledge got in this way; and therefore, the endeavour of his parents should be to put him in the way of making acquaintance freely with Nature and natural objects (…)" Home Education p. 97

Volgens Charlotte Mason zou het voor kinderen onder de zes het beste zijn om zo veel mogelijk tijd buiten door te brengen en daar spelenderwijs te leren. Leren observeren, de namen van veel voorkomende bomen, bloemen en vogels leren kennen, de seizoenen zien veranderen, etc. Spelenderwijs kunnen kinderen die daaraan toe zijn ook leren tellen, rekenen, letters leren en woordjes herkennen. Maar ze leren dus in een 'echte' omgeving en niet in een kunstmatig voor kinderen gecreëerde omgeving. Ook ligt er op deze leeftijd veel nadruk op het aanleren van de juiste gewoontes ('habits'), wat een voorbereiding is voor het 'echte' leren in de volgende fase.

Als een kind dan zes of zeven jaar oud is, beginnen de 'formele' lessen. Hoe pakte Charlotte Mason dit aan? Ze had hiervoor een aantal basisprincipes. De eerste was dat er alleen les werd gegeven in de ochtend. Zo hadden de kinderen de hele middag vrij om buiten te kunnen zijn (dat bleef ook voor oudere kinderen belangrijk) en om tijd te besteden aan hun eigen hobbies of interesses. Het lesprogamma in de ochtend bestond uit afwisselende, korte lessen. Voor kinderen tot een jaar of 9 waren de lessen niet langer dan 15 minuten. Er werd van de kinderen verwacht dat ze die 15 minuten hun volle aandacht aan de les zouden geven. Voordat de aandacht echt kon verslappen werd er doorgegaan met een andere les, die zo veel mogelijk verschilde van de vorige. Voor oudere kinderen werden de lessen langer, eerst een half uur, dan drie kwartier.

Verder werd er zoveel mogelijk gebruik gemaakt van levende boeken, bijvoorbeeld voor de vakken geschiedenis, aardrijkskunde en biologie en er werd literatuur en poëzie gelezen. Ook werd er naar klassieke muziek geluisterd en keken de kinderen naar kunst. Verder was er tijd voor handvaardigheid (dat werd ook wel in de middag gedaan) en bijvoorbeeld muziekles. Er werd natuurlijk ook 'gewoon' rekenles gegeven, waarbij zoveel mogelijk de link met de werkelijkheid gelegd werd (van concreet naar abstract) en ook hierbij werden de korte lessen aangehouden. Kinderen die konden lezen kregen zo snel mogelijk 'echte', goede kinderboeken te lezen, (dus geen oppervlakkige verhaaltjes op het juiste AVI-niveau). Om het schrijven te oefenen werden stukjes poëzie of literatuur overgeschreven, of bijvoorbeeld een bijbelvers. Ook werden er bijbelteksten en gedichten uit het hoofd geleerd en voorgedragen.

Heel kenmerkend voor de Charlotte Mason methode was (en is nog steeds) het gebruik van 'navertellen'. Nadat er een stuk uit een boek was voorgelezen (of zelf gelezen) werd een van de kinderen gevraagd dit in zijn eigen woorden te herhalen. Dit is een heel sterke methode die veel denkwerk vraagt. Probeer het maar eens ;-). Een kind dat in zijn eigen woorden kan vertellen wat het net heeft gehoord of gelezen, heeft zich het verhaal eigen gemaakt en zal het ook niet snel vergeten. Elk stuk tekst werd maar één keer voorgelezen, waardoor de aandacht van de kinderen goed vastgehouden werd. Door na te vertellen leert een kind ook zijn gedachten te formuleren, wat weer een voorbereiding is op het schrijven van opstellen en andere teksten in een latere fase.

De basis voor de biologielessen (of 'natuurstudie') was het bijhouden van een 'natuurdagboek'. Dit was een schetsboek waarin ieder kind observaties uit de natuur in kon tekenen of verven (met waterverf). Zo leerden kinderen de natuur in hun eigen omgeving goed kennen, ze leerden observeren en ze leerden schetsen en met kleuren werken. All-in-one, daar hield Charlotte Mason wel van!

Tenslotte maakten met name de wat oudere kinderen een 'Book of Centuries', een 'Boek der Eeuwen' dus. Dit is een boek waarbij elke eeuw twee pagina's beslaat en het wordt ingevuld door de leerling zelf. Er werden feiten uit de geschiedenis in genoteerd, maar bijvoorbeeld ook geboorte- of sterfdata van beroemde componisten, schrijvers en kunstenaars. Zo kwam alles wat een kind leerde in het 'Boek der Eeuwen' bij elkaar en zag je ook in één oogopslag welke mensen tijdgenoten van elkaar waren of bijvoorbeeld in welke tijd Beethoven leefde. Ik vind dit echt een geweldig idee en ben van plan zelf ook zo'n boek te gaan maken.

Er zijn nu nog maar weinig scholen waar les gegeven wordt volgens de idealen van Charlotte Mason (een paar in Engeland en een aantal in de VS), maar in de wereld van het thuisonderwijs (met name in de VS) is de 'Charlotte Mason methode' behoorlijk populair. Thuisonderwijs in Nederland is 'onbekend en onbemind' – daar zal ik de volgende keer wat over schrijven.

Advertisements

2 comments

  1. Geertje · · Reply

    Hoi Martine, ik vind deze serie heel interessant, al heb ik niet direct een mening over het onderwerp. Ik ben ook niet zo mee bezig…
    Maar wat verfrissend om een andere mening te horen dan het overbekende Nederlandse schoolsysteem. Ik ben benieuwd naar het volgende onderdeel en de conclusies die jij gaat trekken wat betreft L.

    Liefs, Geertje

  2. Ha Geertje,
    Leuk dat je even een reactie hebt achtergelaten! Onderwijs hield mij ook nooit zo bezig, maar nu Leon bijna naar de ‘echte’ school gaat dus wel ;-). Het einde van de serie is in zicht hoor, het wordt wel eens tijd conclusies te gaan trekken :).
    Groetjes, M.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: